Co by było, gdyby ZSRR jako pierwszy wylądował na Księżycu?

Dla każdego, kto uważał na lekcjach historii, data 20 lipca 1969 roku kojarzy się z jednym, niepowtarzalnym zdaniem wypowiedzianym przez Neila Armstronga oraz amerykańską flagą dumnie powiewającą - a raczej zawieszoną na stelażu - na księżycowym pyle. Ale co by się stało, gdyby to nie Orzeł wylądował na Morzu Spokoju, lecz radziecki pojazd w kształcie stalowej sfery osiadł w kraterze, z którego wyszedłby Aleksiej Leonow? Ten drobny, zaledwie kilkutygodniowy margines w wyścigu kosmicznym, mógł całkowicie zmienić rozkład sił na Ziemi. Zamiast świętować ostateczne zwycięstwo kapitalizmu w kosmosie, Stany Zjednoczone wpadłyby w gigantyczną paranoję i poczucie zagrożenia z nieba, co całkowicie przedefiniowałoby naszą drogę do gwiazd.

Z punktu widzenia realiów zimnowojennych wyścig w kosmos nie był niewinną rywalizacją badawczą, a demonstracją potęgi nuklearnej i możliwości rakiet balistycznych. Zastanawiając się, co by było, gdyby ZSRR jako pierwszy wylądował na Księżycu, trzeba pamiętać, że sowiecki sukces uderzyłby w amerykańskie morale z siłą tysiąca Sputnikowych szoków. Zamiast szybko zamknąć program Apollo po zaledwie kilku misjach i uznać wyścig za zakończony, Stany Zjednoczone prawdopodobnie nigdy by się nie poddały. Doprowadziłoby to do potężnego przyspieszenia inżynierii rakietowej, w którym Srebrny Glob stałby się poligonem i miejscem budowy pierwszych, rywalizujących ze sobą stałych baz wojskowych.

Gdyby to Związek Radziecki jako pierwszy umieścił człowieka na Księżycu, wyścig kosmiczny nigdy nie wygasłby na początku lat siedemdziesiątych. Przegrana zmusiłaby USA do wpompowania gigantycznych budżetów w budowę stałej bazy księżycowej, a obie superpotęgi rywalizowałyby o surowce i dominację nad ziemską orbitą, co radykalnie przyspieszyłoby upadek ZSRR z powodu wyczerpania ekonomicznego.

Oś czasu: Od pierwszego kroku do kolonizacji kosmosu

Przesunięcie zwycięzcy wyścigu na Wschód wygenerowałoby reakcję łańcuchową politycznych i technologicznych zawirowań, które pchnęłyby ludzkość o krok dalej w militaryzację próżni.

• Pierwsza minuta radzieckiej transmisji z powierzchni Księżyca zmroziłaby Waszyngton, wymuszając natychmiastowe zwołanie kryzysowych posiedzeń najwyższego dowództwa wojskowego USA.
• Pierwsze tygodnie po radzieckim lądowaniu zaowocowałyby ogłoszeniem przez prezydenta USA nowego, znacznie ambitniejszego celu: założenia na Księżycu stałej amerykańskiej kolonii górniczo-badawczej przed końcem dekady.
• Stulecia tej alternatywnej historii mogłyby pisać się pod znakiem podzielonego nieba, gdzie stacje orbitalne i bazy księżycowe stanowiłyby punkty zapalne podobne do Muru Berlińskiego.
• Miliony lat naszej ewolucji mogłyby dzięki tak narzuconemu tempu obejmować znacznie szybszą ekspansję gatunku na inne planety, począwszy od załogowych lotów na Marsa planowanych na lata 80. XX wieku.

Co zwykły człowiek zobaczyłby na wieczornym niebie?

Dla przeciętnego obserwatora żyjącego w realiach niekończącego się wyścigu zbrojeń nocne niebo przestałoby być wyłącznie domeną gwiazd i romantycznych westchnień. Spoglądając przez domowy teleskop, pasjonaci astronomii mogliby dostrzec błyski światła na tarczy Srebrnego Globu, pochodzące z ogromnych paneli słonecznych zasilających radzieckie instalacje wojskowe oraz konkurencyjne placówki NASA w kraterze Shackletona. Orbitę Ziemi przecinałyby dziesiątki, a później setki wielkogabarytowych stacji i promów transportowych dostarczających zaopatrzenie dla kolonistów pracujących przy grawitacji wynoszącej 1,62 m/s². Sama kultura popularna zdominowana byłaby przez filmy i sprzęty codziennego użytku zaprojektowane w surowym, utylitarnym, kosmicznym stylu - a zawody astronautów i górników księżycowych byłyby równie powszechne jak praca na platformach wiertniczych.

Czy ludzkość mogłaby się przystosować do militarnego Księżyca?

Zimna wojna przeniesiona o 3,84 x 10⁵ kilometrów od Ziemi wymagałaby stworzenia całkowicie nowego rodzaju prawa kosmicznego. Przystosowanie do nowej rzeczywistości polegałoby przede wszystkim na życiu w ciągłym napięciu przed ewentualnym incydentem w próżni, który z łatwością mógłby przekształcić się w globalny konflikt nuklearny. Przemysł zbrojeniowy i lotniczy stałby się kołem zamachowym światowej gospodarki, bezwzględnie wchłaniając najwybitniejszych inżynierów i naukowców z rynków cywilnych, co z kolei paradoksalnie mogłoby spowolnić rozwój np. powszechnej komputeryzacji czy medycyny dla zwykłych zjadaczy chleba. Z czasem jednak koszty obsługi stałych załóg w tak niegościnnym, pozbawionym tlenu i wystawionym na promieniowanie środowisku, doprowadziłyby kraje bloku wschodniego do ostatecznego bankructwa na długo przed rokiem 1991.

Jak naukowcy odkryli, co naprawdę poszło nie tak w radzieckim programie kosmicznym?

Aż do upadku żelaznej kurtyny radzieckie próby lądowania na Księżycu były jedną z najpilniej strzeżonych tajemnic wojskowych na świecie. Moskwa oficjalnie twierdziła, że skupia się wyłącznie na badaniach za pomocą zautomatyzowanych sond kosmicznych. Prawda wyszła na jaw dopiero w latach 90., kiedy zachodni badacze uzyskali dostęp do odtajnionych sowieckich archiwów wojskowych i planów dyrektywy 655-268 nakazującej wysłanie tam kosmonauty przed Amerykanami. Okazało się, że Rosjanie dysponowali załogowym statkiem Sojuz i potężną rakietą N1, zaprojektowaną do wyniesienia ładunku na Srebrny Glob. Niestety, skomplikowany, wysoce zdemokratyzowany system zarządzania w biurach konstrukcyjnych i seria tragicznych eksplozji rakiety nośnej podczas testów całkowicie pokrzyżowały ich plany, otwierając drogę do zwycięstwa programowi Apollo.

FAQ - najczęściej zadawane pytania

Wokół radzieckiego i amerykańskiego wyścigu na Księżyc przez lata narosło mnóstwo mitów, fascynujących ciekawostek oraz planów, które do dzisiaj mrożą krew w żyłach.

Czy USA i ZSRR miały inne, bardziej agresywne plany wobec Księżyca?

Tak. Pod koniec lat 50. ubiegłego wieku oba mocarstwa pracowały nad niezwykle zaawansowanymi i tajnymi planami zdetonowania na powierzchni satelity niewielkiej bomby atomowej. Miał to być pokaz potęgi nuklearnej widoczny gołym okiem z Ziemi, z czego na szczęście ostatecznie zrezygnowano.

Co zrobili Rosjanie, gdy zorientowali się, że Amerykanie dolecą pierwsi?

Widząc, że przegrywają, Rosjanie w lipcu 1969 roku wysłali sondę bezzałogową Łuna 15, która miała pobrać próbki gruntu i wrócić przed astronautami Apollo 11. Sonda dotarła na orbitę, ale ostatecznie roztrzaskała się o powierzchnię Księżyca.

Czy zjawisko to zainspirowało popkulturę?

Zdecydowanie. Temat ten doczekał się wielu ekranizacji, z których najbardziej znany to doceniany serial "For All Mankind", szczegółowo, wręcz z naukową precyzją, pokazujący alternatywną oś czasu, w której Sowieci ubiegli Amerykanów o kilka tygodni.

Gdzie znajduje się radziecki statek, który miał lecieć na Księżyc?

Rosjanie ostatecznie nie wylądowali człowiekiem na Księżycu, ale technologie zbudowane na potrzeby tego wyścigu nie przepadły. Moduły załogowe statków z serii Sojuz po licznych modyfikacjach służą do transportu kosmonautów i astronautów na orbitę po dziś dzień.